In de kijker

VUB brengt onderzoek naar leren in detentie samen

In 2017 richtte de Vrije Universiteit Brussel (VUB) een nieuwe onderzoeksgroep op: Participation and Learning in Detention (PALD). Deze onderzoeksgroep brengt VUB studies over leren in detentie samen. De PALD onderzoekers zijn verbonden aan verschillende onderzoeksgroepen: 'Sport & Society', 'Educational Sciences' en 'Crime & Society'. Op 27 april kwamen de PALD onderzoekers samen om naar elkaars onderzoek te luisteren, ideeën uit te wisselen en nieuwe samenwerkingen op te starten. Bovendien hadden zij Márta Takácks-Miklósi te gast, een Hongaarse onderzoekster die het werk van lesgevers in Hongaarse gevangenissen onderzoekt. In dit verslag bespreken we interessant discussies en onderzoeksresultaten. 

Participatie van niet-Belgische gedetineerden in Vlaamse en Brusselse gevangenissen: Een helikopteroverzicht van acties en projecten

Dit is een doctoraatsonderzoek van Flore Croux. Uit de eerste resultaten van het onderzoek blijkt dat het aanbod voor niet-Belgische gedetineerden sterk afhankelijk is van de lokale context van de gevangenis en de populatie gedetineerden. Flore maakte een helikopteroverzicht van dit aanbod. Ze concludeert aanbodverstrekkers heel wat inspanningen leveren maar dat ze zoeken hoe ze de populatie het best kunnen bereiken. Om het aanbod toegankelijk te maken gebruikt men dikwijls taal gerelateerde strategieën zoals vertalingen of niet taal-gerelateerde activiteiten zoals sport en muziek. Deze strategieën zijn dikwijls onvoldoende waardoor men een specifiek aanbod op maat ontwikkelt. Daarenboven is cultuur-sensitief werken van groot belang. Het personeel moet voldoende ondersteuning krijgen om deze competenties te ontwikkelen. Daarbij gaat het niet enkel om het aanleren van skills (zoals het vertalen van een aanbod) maar ook om het aanleren van attitudes, bewustzijn en kennis over andere culturen.

Educatie in Hongaarse gevangenissen

Márta gaf een presentatie over het onderwijssysteem in Hongaarse gevangenissen. In Hongarije is een groot deel van de gevangenispopulatie laaggeletterd en hebben de meeste gedetineerden een lage scholingsgraad. Men probeert gedetineerden daarom bij te scholen tijdens de detentie. Het Pannon Education Centre neemt deze taak op zich. De centrum besteedt speciale aandacht aan educatie voor personen in gevangenschap. De leerkrachten in dit centrum zijn gespecialiseerd in het werken met de doelgroep. Het centrum is echter niet werkzaam in alle gevangenissen. Daardoor zijn leerkrachten die in het lager onderwijs lesgeven soms verplicht om ook in de gevangenis les te geven. Hoewel we in België voorstander zijn van dit import systeem, is men in Hongarije een pak kritischer. Deze kritiek is te wijten aan de opleiding van deze leerkrachten die zich richt op lesgeven aan kinderen en jongeren. De lage scholingsgraad van veel gedetineerden zorgt ervoor dat de leerkrachten van het lagere onderwijs aangesproken worden om ook gedetineerden les te geven. Het gebrek aan ondersteuning voor deze leerkrachten die plots aan een volwassene gedetineerdenpopulatie moeten lesgeven, zorgt voor heel wat weerstand en een verlies aan motivatie bij de leerkrachten. Márta concludeert dat Hongarije nog een lange weg te gaan heeft om voldoende ondersteuning en opleidingen te voorzien voor deze lesgevers.

Formeel en informeel leren: de rol van voedingsprojecten en universitaire opleidingen in de gevangenis.

Vanuit de vakgroep Criminologie stelden onderzoekers twee studies voor.

An-Sofie Vanhouche en Esther Jehaes voerde onderzoek naar voeding in de gevangenis. In hun onderzoek bespraken gedetineerden hoe het werk in grootkeukens van de gevangenis of het zelf koken een informele vorm van leren vormde. Gedetineerden leerden bij van elkaar, ze wisselden recepten uit, leerden elkaar over de eigen kookcultuur, over (illegale) kooktechnieken in de gevangenis,... Wanneer het personeel in de grootkeukens tijd had, leerden zij gedetineerden verschillende kook- en onderhoudstechnieken aan. De gedetineerden beschouwden deze kennis als waardevol en het gaf een toekomstperspectief voor een job na detentie. De onderzoekers concludeerden dat opleidingen tot grootkeukenmedewerker deze leerervaringen kunnen versterken zodat gedetineerden zowel tijdens als na detentie hun vaardigheden op een betekenisvolle wijze aanscherpen.

An-Sofie Vanhouche stelde daarnaast een onderzoek voor naar de ervaringen van gedetineerden met een universitaire cursus. In september 2017 startte de VUB het project ‘samen leren in detentie’. Gedurende acht lessen trokken 12 VUB studenten naar de gevangenis van Beveren om samen met 12 gedetineerde studenten de cursus penologie te volgen. De projectmedewerkers maken momenteel op basis van interviews met studenten een evaluatie van het project. Daaruit blijkt dat de studenten van Beveren vooral tevreden zijn over het inzicht dat ze verkregen in het gevangenissysteem. Bovendien vertelden veel studenten enthousiast dat ze zich even meer student voelden dan gedetineerde. Daarenboven konden zij de VUB studenten veel bijleren, ze waren immers niet alleen student maar ook ervaringsdeskundige. De VUB studenten vertelden enthousiast over de praktijkkennis die ze aangeleerd kregen van de Beveren studenten. Uiteindelijk formuleerden de studenten verbeterpunten zoals meer lestijd om de thema’s verder uit te diepen.

Tijdens de presentaties zochten PALD onderzoekers naar gedeelde interesses. Alle onderzoekers toonde belangstelling voor de motivatie van gedetineerden om deel te nemen aan activiteiten. Dikwijls was deze motivatie immers groter wanneer gedetineerden konden leren tijdens de activiteiten. De onderzoekers bespraken dat de aanwezigheid van een activiteit niet persé zorgt voor een leerervaring. Zo is de loutere deelname aan een sportactiviteit verschillend van een leerervaring tijdens het sporten. Onderzoek zou daarom kunnen bekijken wanneer gedetineerden hun deelname aan activiteiten als leerrijk ervaren.

 

Wat is de PALD? De PALD onderzoeksgroep stelt studies over educatie in detentie centraal. Leren en educatie worden ruim gedefinieerd: formele maar ook informele en non-formele leervormen komen aan bod. Het onderzoek probeert de stem van gedetineerden naar voor te brengen, het is emancipatorisch en probeert te empoweren. De onderzoeksgroepen ‘Sport & Society’, ‘Educational Sciences’ en ‘Crime & Society’ zijn lid van de groep. Onderzoekers en professoren zoals Marc theeboom, Kristel Beyens, Liesbeth De Donder, Dorien Brosens, An-Sofie Vanhouche, Flore Croux en Esther Jehaes zijn lid van dit netwerk.

Wat zijn de doelstellingen van de PALD? Onderzoeksresultaten pogen vernieuwende inzichten te ontwikkelen. Op basis van deze resultaten hopen onderzoekers het beleid te ondersteunen en innovaties te bewerkstelligen. Dit kan resulteren in educatieve vernieuwingen binnen het penitentiaire landschap. De VUB is daarenboven lid van Klasbak en probeert op deze manier nauwe banden met de praktijk uit te bouwen.